O visokoškolcima se vodilo računa od Liceja i Velike škole /1838 - 1905./ do Univerziteta.

 

Teško nasleđe koje je obrazovanju kod Srba ostavila turska vladavina, doprinelo je da se u ustaničkim danima početkom 19. veka, obrazovanju stanovništva ''obrati najveće stvaranje'', a da već u periodu 1808 - 1813. godine radi Velika škola pod patronatom Karađorđa i dinastije Obrenović. Propašću Prvog srpskog ustanka prestaće da radi i ova škola, ali će zato biti iskorišćena prva politička i društvena prilika da se otvori Licej - visokoškolska ustanova mlade srpske države. Dopuštenjem kneza Miloša Obrenovića, Licej je počeo sa radom početkom oktobra 1838. godine u zgradi kragujevačke bolnice, u kojoj je inače bila smeštena i Kragujevačka gimnazija. Licej je u Kragujevcu radio do 1841. godine kada je preseljen u Beograd.

 

Uporedo su institucionalizacijom Liceja, u Srbiji kneza Miloša  vođenja je briga o standardu studenata, pre svega onih siromašnijih. Umni ljudi tadašnje Srbije brinuli su o vrednim i nadarenim studentima koji se nisu mogli obezbediti "nužnom ranom". Bila je šteta ne uočiti takve, lišiti Srbiju najboljih. Odmah po formiranju najviše školske ustanove kod Srba trebalo je obezbediti stan i dodatna sredstva za nadarene učenike.

 

Osvrnućemo se na izgradnju prvog studentskog doma na BU i pravim počecima brige za studente.

 Akcije univerzitetski vlasti, profesora, studenata i njihovih udruženja oko podizanja doma za studente Beogradskog univerziteta prekinute su na dan Svetog Save 27. januara 1926. godine, kada je kralj Aleksandar obavestio rektora da je voljan da za studente izgradi ''kuću''. Kralj u pismu rektoru kaže:

''Gospodine Rektore, briga o dobrim a siromašnim đacima iz sviju naših krajeva na BU, vodi me da Vam javljam o svojoj nameri da im podignem kuću u blizini njihovih budućih škola. Nada mi je da će oni, oslobođeni na taj način svakodnevnih materijalnih teškoća, dobiti više pregnuća da se temeljno spreme za poslove kojima se misle odati ... Voleo bih da ta kuća bude što prostranija i da već od jeseni zatrešti od veselih glasova naših mladića, koji svečano gledaju na život pred sobom i na ulogu koja ih u njemu čeka. Kad ovaj studentski dom bude sagrađen, predaće se Univerzitetu''.

Nameru kralja podržala je i Opština beogradska, koja mu je 4. januara 1928. godine poklonila zemljište opštinske svojine površine 1840 m² na uglu ulica Kralja Aleksandra i Kraljice Marije (stara Ratarska ulica).

 

Izgradnja doma, međutim, počela je na zemljištu već aprila 1926. godine i tekla izuzetno brzo. Petog jula 1927. godine rektor BU dr Čedomir Mitrović obavešten je od uprave doma da se radovi na podizanju ''studentske kuće'' primiču kraju. Kralj je sad ustupa Upravi Beogradskog univerziteta na upotrebu. Međutim, dom je ubrzo, već 1931. godine, predat na upravu Ministarstvu prosvete, što je izazvalo niz političkih i drugih istupa studenata i univerzitetskih vlasti.

Dom je otvoren 1. aprila 1928. godine i u njega je primljeno 490 studenata iz svih krajeva kraljevine SHS.

Odmah nekako uporedo sa izgradnjom ovog doma, studentkinje BU su, preko udruženja koje je osnovano 1922. godine, svoje aktivnosti

usmerile ka cilju o podizanju doma za studentkinje. Dom studentkinja ''Kraljica Marija'' je počeo sa gradnjom 1934. godine, a useljen je 15. novembra 1936. godine, dok je svečano otvaranje obavljeno 4. decembra 1936. godine.

Skoro deset godina od izgradnje prvih domova na BU nije se ništa predviđalo niti planiralo na ovom planu. Prvi dom koji je posle toga izgrađen bio je dom ''Rifat Burdžević", izgrađen 1948. godine.

Zatim dolazi do izgradnje Studentskog grada 1950. godine. Sledi izgradnja doma ''Mika Mitrović'' 1957. godine. 1961. godine izgrađena su dva doma: ''Patris Lumumba'' i Studentski dom ''Koštunjak''. Studentski dom ''Slobodan Penezić'' izgrađen je 1964. godine, a Studentski dom

''4.April'' izgrađen je 1965. godine. Poslednji izgrađeni dom na BU bio je Studentski dom ''Karaburma'' - 1978. godine.

 Znači da u poslednjih 25 godina nije izgrađen ni jedan metar kvadratni prostora za studente.

 

Do 1968. godine objekti studentskog standarda, studentski domovi i studentski restorani, bile su samostalne ustanove vezane za BU. Krajem 1967. godine radila je posebna Komisija na integraciji 12 studentskih, stambenih i prehrambenih ustanova. Kao glavne prednosti integracije navođene su:

1. nabavke direktno od proizvođača pri čemu se izbegavaju posrednici i njihove marže,

2. nabavke na veliko koje omogućuju niže cene,

3. izbegavanje čestih utovara i istovara što doprinosi kvalitetu robe,

4. specijalizacija radnih mesta u domovima i studentskim restoranima, od radnika do upravnika

5. bolje korišćenje obrtnih i osnovnih sredstava,

6. smanjenje administrativnog osoblja.

Za integracione procese već u to vreme bila je formirana Zajednica ustanova. Ona je obuhvatala studentske domove i restorane i druge ustanove koje se bave pitanjem studentskog standarda, a čiji je osnivač bio

Univerzitet. Ove ustanove uključile su se u Zajednicu radi ''jedinstvenog i efikasnog praćenja i rešavanja svih pitanja iz oblasti studentskog standarda''. Zajednica je imala svojstvo pravnog lica, a njene odluke obavezivale su sve članice.

 

Upravni odbor Zajednice sačinjavala su 2 predstavnika Univerziteta, 7 predstavnika Saveza studenata, predstavnici Saveta i upravnici ustanova studentskog standarda koji su bili članovi Zajednice. Upravni odbor, čiji je mandat trajao godinu dana, bio je izvršni organ Zajednice, koji je izvršavao zaključke Skupštine, obavljao tehničke poslove, sazivao Skupštinu, usklađivao rad komisija itd. Odbor je utvrđivao jedinstvenu cenu ishrane i stanovanja, određivao cenu usluga studentskih domova i studentskih restorana u vreme letnjih meseci, odlučivao o raspodeli namenskih srestava dobijenih od Univerziteta i drugih organa za investicije, za adaptaciju, popravke, obnovu inventara i sl.

 

Kapaciteti studentskih domova te 1967. godine bili su sledeći:

 

''4.April'' - 862 mesta, ''Mika Mitrović'' - 186 mesta, ''Vera Blagojević'' - 403 mesta, ''Ivo Lola Ribar'' - 617 mesta, ''Rifat Burdžević'' - 296 mesta, ''Slobodan Penezić'' - 944 mesta, ''Patris Lumumba'' - 1.148 mesta, ''Studentski grad'' - 5.866 mesta, što ukupno iznosi 10.342 mesta.

 

U restoranima se proizvodilo negde oko 17.000 obroka dnevno.

 

Opšta studentska ustanova osnovana je na osnovu Zakona o studentskih ustanovama, Osnovnog zakona o ustanovama i odluka studentskih domova: ''Studentski grad'', ''Ivo Lola Ribar'', ''Vera Blagojević'', ''Slobodan Penezić'', ''Patris Lumumba'', ''Voždovac'' i studentskih restorana, I, II i III i Odluke Univerzitetskog saveta Univerzitetskog odbora od 25. novembra 1968.godine . Univerzitetski savet je u stvari samo potvrdio referendume nabrojanih ustanova koje su se izjasnile da uđu u Opštu studentsku ustanovu, naslednicu Zajednice studentskih restorana i domova. Zadatak Opšte studentske ustanove bio je smeštaj i ishrana, kulturno-zabavna delatnost, fizička kultura i vršenje druge delatnosti kojima se zadovoljavaju društvene potrebe redovnih studenata. Ona je bila samostalna radna organizacija sa svojstvom pravnog lica, čija je delatnost od posebnog društvenog interesa. U njenom sastavu bile su sve organizacije koje su se za integraciju izjasnile referendumom. Od 1. januara 1969. godine te ustanove prestale su sa radom kao samostalne radne organizacije i postale radne jedinice Opšte studentske ustanove.